Lal Bahadur Shastri Information in Marathi: लाल बहादूर शास्त्री हे भारताचे दुसरे पंतप्रधान होते. त्यांच्या कार्यकाळात नेहरूंच्या निधनामुळे शास्त्रीजींना 9 जून 1964 रोजी या पदासाठी नामनिर्देशित करण्यात आले. त्याचे स्थान दुसरे होते, पण त्याचा नियम ‘अद्वितीय’ राहिला. या साध्या आणि शांत व्यक्तीला 1966 मध्ये देशाचा सर्वोच्च सन्मान ‘भारतरत्न‘ देण्यात आला होता. शास्त्रीजी महान स्वातंत्र्यसैनिक होते, त्यांनी महात्मा गांधी आणि जवाहरलाल नेहरू यांच्या पावलावर पाऊल ठेवले. 1965 च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात त्यांनी देशाची धुरा सांभाळली आणि लष्कराला योग्य दिशा दिली.

लाल बहादूर शास्त्री माहिती मराठी-Lal Bahadur Shastri Information in Marathi
लाल बहादूर शास्त्री माहिती मराठी-Lal Bahadur Shastri Information in Marathi

लाल बहादूर शास्त्री माहिती मराठी – Lal Bahadur Shastri Information in Marathi

Table of Contents

लाल बहादूर शास्त्री जन्म, जात, कुटुंब

लाल बहादूर शास्त्री यांचा जन्म 2 ऑक्टोबर 1904 रोजी मुगलसराय (उत्तर प्रदेश), ब्रिटिश भारत येथे झाला. शास्त्रीजींचा जन्म उत्तर प्रदेशातील कायस्थ कुटुंबात झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव मुन्शी शारदा प्रसाद श्रीवास्तव होते, ते प्राथमिक शाळेत शिक्षक होते आणि त्यांना ‘मुन्शी जी’ असे संबोधले जात असे. त्यांच्या आईचे नाव राम दुलारी होते.

लाल बहादूर शास्त्री प्रारंभिक जीवन

लालबहादूरजींना लहानपणी घरचे लोक ‘नन्हे’ म्हणत. एप्रिल 1906 मध्ये, जेव्हा शास्त्री 1 वर्ष आणि 6 महिन्यांचे होते, तेव्हा नुकतेच नायब तहसीलदारपदी बढती मिळालेल्या त्यांच्या वडिलांचा बुबोनिक प्लेगच्या साथीने मृत्यू झाला. श्रीमती रामदुलारी देवी, तेव्हा फक्त 23 वर्षांच्या होत्या आणि तिसर्‍या अपत्यासह गर्भवती होत्या, त्या आपल्या दोन मुलांना घेऊन रामनगरहून मुघलसराय येथील आपल्या वडिलांच्या घरी राहायला गेल्या आणि चांगल्यासाठी तिथे स्थायिक झाल्या. तिने जुलै 1906 मध्ये सुंदरी देवी या मुलीला जन्म दिला.

अशा प्रकारे, शास्त्री आणि त्यांच्या बहिणी त्यांचे आजोबा हजारी लालजी यांच्या घरात वाढल्या. तथापि, हजारी लालजी स्वतः स्ट्रोकने मरण पावले (स्ट्रोक ही एक वैद्यकीय स्थिती आहे ज्यामध्ये मेंदूला खराब रक्त प्रवाहामुळे पेशींचा मृत्यू होतो). 1908 च्या मध्यात, त्यानंतर त्यांचे भाऊ (शास्त्रींचे काका) दरबारी लाल, जे गाझीपूर येथील अफू नियमन विभागात मुख्य कारकून होते आणि नंतर त्यांचा मुलगा (रामदुलारी देवीचा चुलत भाऊ) बिंदेश्वरी प्रसाद यांनी कुटुंबाची देखभाल केली.

त्यांचे प्राथमिक शिक्षण मिर्झापूर येथेच झाले व पुढील शिक्षण हरिश्चंद्र हायस्कूल व काशी-विद्यापीठ येथे झाले. लाल बहादूरजींनी संस्कृत भाषेतून ग्रॅज्युएशन केले. काशी-विद्यापीठात त्यांना ‘शास्त्री’ ही पदवी मिळाली. या काळापासून त्यांनी आपल्या नावाला ‘शास्त्री’ जोडले. यानंतर ते शास्त्री म्हणून ओळखले जाऊ लागले. 1928 मध्ये ललिता शास्त्री यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला होता. त्यांना सहा मुले होती. त्यांचा एक मुलगा अनिल शास्त्री काँग्रेस पक्षाचा सदस्य होता.

लाल बहादूर शास्त्री एक तरुण सत्याग्रही

स्वातंत्र्याच्या लढ्यात, शास्त्रीजींनी ‘मरू नका मारा’ ही घोषणा दिली, ज्यामुळे संपूर्ण देशात स्वातंत्र्याची ज्योत प्रखर झाली. 1920 मध्ये शास्त्रीजींनी स्वातंत्र्यलढ्यात उडी घेतली आणि ‘भारत सेवक संघ’च्या सेवेत रुजू झाले. आपले संपूर्ण आयुष्य देश आणि गरिबांच्या सेवेसाठी वाहून घेतलेला हा ‘गांधीवादी’ नेता होता. शास्त्रीजी सर्व चळवळी आणि कार्यक्रमांमध्ये भाग घेत असत, त्यामुळे त्यांना अनेकदा तुरुंगात जावे लागले. 1921 मध्ये असहकार आंदोलन, 1930 मध्ये दांडी यात्रा आणि 1942 च्या भारत छोडो आंदोलनात त्यांनी सक्रिय सहभाग घेतला.

Lal Bahadur Shastri
Lal Bahadur Shastri

दुसर्‍या महायुद्धात भारतातील स्वातंत्र्यलढ्यालाही उधाण आले होते. नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी ‘आझाद हिंद फौज’ स्थापन करून ‘दिल्ली-चलो’चा नारा दिला आणि त्याच वेळी 8 ऑगस्ट 1942 रोजी गांधींच्या ‘छोडो भारत आंदोलना’ने जोर पकडला होता. मध्यंतरी शास्त्रीजींनी भारतीयांना जागे करण्यासाठी ‘करा किंवा मरा’ चा नारा दिला, मात्र 9 ऑगस्ट 1942 रोजी शास्त्रीजींनी अलाहाबादमध्ये ही घोषणा बदलली आणि ‘मरू नका मारा’ अशी घोषणा करून देशातील जनतेला आवाहन केले. या आंदोलनादरम्यान शास्त्रीजी अकरा दिवस भूमिगत राहिले, त्यानंतर 19 ऑगस्ट 1942 रोजी त्यांना अटक करण्यात आली.

लाल बहादूर शास्त्री यांची राजकीय कारकीर्द – Lal Bahadur Shastri Political Career in Marathi

स्वतंत्र भारतात त्यांची उत्तर प्रदेशच्या संसदेच्या सचिवपदी नियुक्ती झाली. गोविंद वल्लभपंतांच्या मंत्रिमंडळाच्या छायेखाली त्यांच्याकडे पोलीस व वाहतूक व्यवस्था देण्यात आली. या दरम्यान शास्त्रीजींनी पहिल्या महिलेची कंडक्टर म्हणून नियुक्ती केली आणि पोलीस खात्यात लाठी ऐवजी पाण्याच्या तोफांनी गर्दी नियंत्रित करण्याचा नियम केला. 1951 मध्ये, शास्त्रीजींना ‘अखिल-भारतीय-राष्ट्रीय-काँग्रेस’चे सरचिटणीस बनवण्यात आले. लाल बहादूर शास्त्री हे नेहमीच पक्षासाठी समर्पित होते. 1952, 1957, 1962 च्या निवडणुकीत त्यांनी पक्षाचा भरपूर प्रचार केला आणि काँग्रेसला प्रचंड बहुमताने विजय मिळवून दिला.

शास्त्रीजींची क्षमता पाहून जवाहरलाल नेहरूंच्या आकस्मिक निधनानंतर त्यांची पंतप्रधानपदी नियुक्ती करण्यात आली, पण त्यांचा कार्यकाळ खूप कठीण होता. भांडवलशाही देश आणि शत्रू-देश यांनी आपली सत्ता अत्यंत आव्हानात्मक बनवली होती. अचानक 1965 मध्ये संध्याकाळी 7.30 वाजता पाकिस्तानने भारतावर हवाई हल्ला केला. या स्थितीत अध्यक्ष सर्वपल्ली राधा कृष्णन यांनी बैठक बोलावली. या बैठकीत तीन संरक्षण विभागांचे प्रमुख आणि शास्त्रीजी उपस्थित होते.

Lal Bahadur Shastri 1
Lal Bahadur Shastri

चर्चेदरम्यान, प्रमुखांनी लाल बहादूर शास्त्रांना संपूर्ण परिस्थितीची माहिती दिली आणि आदेशाची प्रतीक्षा केली, तेव्हाच शास्त्रीजींनी उत्तर दिले, “तुम्ही देशाचे रक्षण करा आणि मला सांगा की आम्हाला काय करायचे आहे?” अशा प्रकारे भारत-पाक युद्धाच्या काळात शास्त्रीजींनी प्रशंसनीय नेतृत्व देऊन “जय जवान जय किसान” चा नारा दिला ज्यामुळे देशात एकता निर्माण झाली आणि भारताने पाकिस्तानचा पराभव केला, ज्याची पाकिस्तानने कल्पनाही केली नव्हती. कारण तीन वर्षांपूर्वी युद्धात चीनने भारताचा पराभव केला होता.

1965 च्या युद्धात लाल बहादूर शास्त्रींच्या ‘जय जवान, जय किसान’ या घोषणेने अन्नटंचाईच्या काळात सैनिकांचे तसेच शेतकऱ्यांचे मनोबल वाढवले.

लाल बहादूर शास्त्रींच्या मृत्यूचे रहस्य – Lal Bahadur Shastri Death Mystery in Marathi

रशिया आणि अमेरिकेच्या दबावामुळे शास्त्रीजींनी रशियाची राजधानी ताश्कंद येथे पाकिस्तानचे अध्यक्ष अयुब खान यांची भेट घेऊन शांतता करारावर स्वाक्षरी केली. दबावाखाली स्वाक्षरी केल्याचे बोलले जात आहे. कराराच्या रात्री 11 जानेवारी 1966 रोजी त्यांचा रहस्यमयरीत्या मृत्यू झाला. त्यावेळेस शास्त्रीजींना हृदयविकाराचा झटका आला होता, पण असे म्हणतात की त्यांचे शवविच्छेदन झाले नाही कारण त्यांना विष प्राशन करण्यात आले होते, हा सुनियोजित कट होता, जो अजूनही ताश्कंदच्या हवेत दडलेला आहे. अशाप्रकारे लाल बहादूर शास्त्रींनी केवळ 18 महिने भारताची धुरा सांभाळली. त्यांच्या मृत्यूनंतर गुलझारी लाल नंदा यांची पुन्हा पंतप्रधानपदी नियुक्ती करण्यात आली. यमुना नदीच्या काठी त्यांचे अंत्यसंस्कार करण्यात आले आणि त्या जागेला ‘विजय घाट’ असे नाव देण्यात आले.

लाल बहादूर शास्त्री यांचा मृत्यू कसा झाला? – How Did Lal Bahadur Shastri Died in Marathi

1978 मध्ये त्यांच्या पत्नीने ‘ललिता के अनूस’ नावाच्या पुस्तकात शास्त्रीजींच्या मृत्यूची कहाणी सांगितली. शास्त्रीजींसोबत ताश्कंदला गेलेल्या कुलदीप नायर यांनीही अनेक तथ्ये उघड केली पण योग्य निकाल लागला नाही. 2012 मध्ये त्यांचा मुलगा सुनील शास्त्री यानेही न्यायाची मागणी केली होती, मात्र काहीही होऊ शकले नाही.

लाल बहादूर शास्त्री पुण्यतिथी – Lal Bahadur Shastri Death Anniversary

भारताचे दुसरे पंतप्रधान लाल बहादूर शास्त्री यांची 11 जानेवारी 2022 रोजी 56 वी पुण्यतिथी साजरी केली जात आहे.

लाल बहादूर शास्त्री जयंती – Lal Bahadur Shastri Jayanti

लाल बहादूर शास्त्री जयंती दरवर्षी 2 ऑक्टोबर रोजी देशाचे दुसरे पंतप्रधान लाल बहादूर शास्त्री यांची जयंती साजरी केली जाते. 2022 साली 118 वी लाल बहादूर शास्त्री यांची जयंती साजरी केली जाईल. लाल बहादूर शास्त्री यांचा जन्म 2 ऑक्टोबर 1904 रोजी मुगलसराय, उत्तर प्रदेश येथे झाला.

लाल बहादूर शास्त्री माहिती-Lal Bahadur Shastri Information

पुढे वाचा:

प्रश्न. १ लाल बहादूर शास्त्री यांची जयंती कधी असते?

उत्तर- दरवर्षी २ ऑक्टोबर

प्रश्न. २ लाल बहादूर शास्त्री यांचा जन्म कुठे आणि केव्हा झाला?

उत्तर- 2 ऑक्टोबर 1904, मुघलसराय

प्रश्न. ३ लाल बहादूर शास्त्री यांचा मृत्यू कसा झाला?

उत्तर- लाल बहादूर शास्त्री यांचा मृत्यू आजही गूढ आहे. 10 जानेवारी 1966 रोजी पाकिस्तानसोबत ताश्कंद करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर अवघ्या 12 तासांनी 11 जानेवारी 1966 रोजी दुपारी 1:32 वाजता त्यांचे निधन झाले. मृत्यूच्या अर्धा तास आधीपर्यंत शास्त्री पूर्णपणे बरे होते, मात्र १५ ते २० मिनिटांत त्यांची प्रकृती ढासळली.

नेताजी सुभाष चंद्र बोस माहिती मराठी | Netaji Subhash Chandra Bose information in Marathi

(२६ जानेवारी) Prajasattak Din 2022 | प्रजासत्ताक दिन 2022 माहिती

(२६ जानेवारी) प्रजासत्ताक दिन म्हणजे काय? | Prajasattak Din in Marathi 2022

सांगली जिल्हा माहिती मराठी | Sangli District Information in Marathi

(१६ जानेवारी) संभाजी राजे राज्याभिषेक दिन माहिती | Sambhaji Maharaj Rajyabhishek Din Marathi

मकर संक्रांति 2022 मराठी (तारीख-पुण्यकाळ) | Makar Sankranti 2022 in Marathi

(15 जानेवारी) भारतीय सेना दिवस माहिती मराठी | Indian Army Day Marathi

(२६ डिसेंबर) वीर बाल दिवस माहिती मराठी | Veer Bal Diwas Information in Marathi

(१२ जानेवारी) स्वामी विवेकानंद जयंती मराठी | Swami Vivekananda Jayanti Marathi

स्वामी विवेकानंद माहिती मराठी | Swami Vivekananda Information in Marathi

Leave a Reply